Birkikemba – Lítill glaðningur fyrir garðeigendur

14.06.2012

Margir garðeigendur í höfuðborginni hafa veitt því athygli að birkilauf eru tekin að sölna sem aldrei fyrr. Því veldur birkikemba, fiðrildið smávaxna, sem er nýlegur landnemi hér hjá okkur, einn af nokkrum sem ætla að verða til óþurftar.

Birkikemba (Heringocrania unimaculella). Ljósm. Erling Ólafsson.

Birkikembu (Heringocrania unimaculella) varð fyrst vart í Hveragerði árið 2005. Þar hafði hún þá komið sér vel fyrir bæði í húsagörðum og trjáræktinni undir Hamrinum. Fiðrildunum fjölgaði hratt og tveim árum síðar (2007) varð þeirra vart fremst í Fossvogi í Reykjavík. Í kjölfarið dreifðist hún upp í kirkjugarðinn, inn Fossvogsdalinn og upp í Kópavogshálsinn. Nú í vor (2012) var ljóst orðið að birkikembunni hafði aldeilis vaxið ásmegin. Hún fannst víða í Reykjavík og suður í Hafnarfjörð. Auk þess var hún mætt til leiks í trjárækt Skógræktar ríkisins að Mógilsá í Kollafirði og í görðum á Selfossi.

Vegna smæðarinnar varð fólk almennt ekki vart við fiðrildin af alvöru fyrr en í vor þegar fjöldinn var orðinn slíkur að fjöldinn allur settist á húsveggi. Fiðrildin sjálf eru á ferð á vorin en þau skríða úr púpum í fyrrihluta apríl og hverfa með öllu fyrir miðjan maí. Á þeim tíma verpa þau á brum birkis og eggin klekjast þegar tré taka að laufgast. Lirfurnar smjúga þá inn í laufblöðin, koma sér þar fyrir og éta innvefi þeirra. Eftir því sem lirfurnar dafna taka blöðin að sölna og á endanum standa einungis eftir ysta lag efra- og neðraborðs blaðs sem blæs út eins og brúnn belgur. Fullvaxnar lirfur skríða út úr belgnum og hverfa niður í svörð þar sem þær púpa sig og bíða næsta vors á því þroskastigi.

Ummerkin á trjánum, brúnir uppblásnir laufbelgir, eru einkennandi fyrir birkikembu. Hér er sennilega mætt til leiks tegund sem á eftir að fjölga hratt á komandi árum og dreifast út víðar um garða og trjáræktir, jafnvel í náttúrulega birkiskóga.

Það má fræðast frekar um birkikembu á pödduvef Náttúrufræðistofnunar.

Grein birkitrés alsett ummerkjum eftir lirfur birkikembu. Mógilsá í Kollafirði 11. júní 2012. Ljósm. Erling Ólafsson.

Lauf birkitrés með einkennandi ummerkjum eftir lirfur birkikembu. Mógilsá í Kollafirði 11. júní 2012. Ljósm. Erling Ólafsson.